Próżniociąg

Próżniociąg, inaczej wyciągacz próżniowy (łac. vacuum), jest narzędziem położniczym używanym na salach porodowych w celu skrócenia drugiego okresu porodu, kiedy dziecko wchodzi do kanału rodnego. Próżniociągu można użyć, gdy widoczna jest już główka dziecka. Poród zabiegowy z użyciem wyciągacza próżniowego ma służyć jak najszybszemu zakończeniu porodu, np. gdy następuje zwolnienie serca płodu lub gdy matka z powodu wyczerpania nie jest zdolna do dalszego parcia. Próżniociąg został wymyślony przez Tage'a Malmströma w 1954 roku.

Co to jest próżniociąg?

Próżniociąg to urządzenie położnicze, które na salach porodowych pojawiło się po raz pierwszy w latach 50. XX wieku. Próżniociągu używa się, gdy istnieje konieczność szybkiego wydostania dziecka z dróg rodnych. Wyciągacz próżniowy składa się z dwóch elementów:

• urządzenia wytwarzającego podciśnienie (pompka),
• połączonej z pompką gumowym przewodem końcówki (pelota).

Pelota ma kształt płaskiej miseczki, którą lekarz przykłada do główki dziecka powyżej ciemienia. Wytworzone przez pompkę podciśnienie sprawia, że pelota przykleja się do główki dziecka. Pociągając delikatnie za przyssawkę, lekarz pomaga wydostać się dziecku z dróg rodnych matki na zewnątrz.

Poród zabiegowy z użyciem próżniociągu wymaga współpracy lekarza z rodzącą – łatwiej jest wydobyć dziecko, kiedy matka prze. Wyciągacza próżniowego używa się wyłącznie w sytuacji, gdy płód jest w położeniu główkowym, czyli jest umiejscowiony w kanale rodnym główką do dołu. Próźniociągu nie wolno stosować, gdy masa urodzeniowa dziecka jest zbyt niska i w sytuacji, gdy poród naturalny jest niemożliwy, np. przy niewspółmierności porodowej, tzn. gdy dziecko jest duże, a kobieta ma wąską miednicę lub gdy dziecko jest niewłaściwie usytuowane w drogach rodnych. W takich przypadkach poród jest zwykle rozwiązywany poprzez cesarskie cięcie.

Kiedy należy zastosować próżniociąg?

Kiedy występuje zagrożenie zdrowia lub życia matki albo dziecka, jedyną z dróg postępowania jest poród zabiegowy. Komplikacje porodowe wymagają szybkiej interwencji medycznej. Gdy zagrożenie pojawi się w pierwszym lub na początku drugiego okresu porodu, a więc zanim główka dziecka wejdzie do kanału rodnego, zwykle wykonuje się cesarskie cięcie. Jeśli jednak poród jest na tyle zaawansowany, że główka płodu jest widoczna w dole kanału rodnego, na cesarkę jest już za późno – dziecko musi się urodzić drogą pochwową. Skoro dziecko ma problem z wydostaniem się z kanału rodnego, trzeba mu pomóc.

Próżniociągu używa się, gdy istnieje konieczność zakończenia porodu ze względu na stan matki lub dziecka, np. w sytuacji, gdy:

• matka jest na tyle wyczerpana, że nie może aktywnie przeć,
• matka ma problemy zdrowotne, które wysiłek przy porodzie mógłby pogłębić (nadciśnienie tętnicze, problemy z sercem, problemy z oczami, choroby neurologiczne, stany po urazach rdzenia kręgowego),
• istnieje ryzyko zamartwicy, czyli niedotlenienia płodu (przedwczesne odklejenie się łożyska, bardzo częste skurcze macicy).

Powikłania po porodzie z użyciem próżniociągu

Po porodzie zabiegowym z użyciem próżniociągu u dziecka występuje zazwyczaj lekki obrzęk główki i zasinienie w kształcie obręczy, które zanikają po jednej-dwóch dobach. Ciężkie powikłania u noworodka (krwiaki i krwawienia wewnątrzczaszkowe) lub zgon dziecka zdarza się w przypadku 0,1-3 na 1000 użyć próżniociągu. U matki po porodzie z zastosowaniem pomocy instrumentalnej z użyciem próżniociągu rana krocza jest zwykle większa i goi się znacznie dłużej. Kobieta wymaga więc większej uwagi lekarskiej i wolniej dochodzi do formy.

Oprócz wyciągacza próżniowego używane są kleszcze porodowe. Wybór instrumentu medycznego zależy od lekarza odbierającego poród. Powinien decydować fakt większego doświadczenia w jednej z metod. Z naukowego punktu widzenia nie można rozstrzygnąć , który z dwóch sposobów zabiegowego zakończenia porodu jest lepszy.

Bibliografia:
Jonderko G., (red.), Podręczna encyklopedia zdrowia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2002, ss. 546-547, ISBN 978-83-7506-075-1.